(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.214. అధ్యాయః 214
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
మహేశ్వరేణ పార్వతీంప్రతి సదృష్టాంతప్రదర్శనం సర్వైర్విధేర్దురతిక్రమత్వనిరూపణం॥ 1 ॥ తతా యోధధర్మకథనపూర్వకం రాజ్ఞాం యోధానాం చ ప్రాణయజ్ఞప్రశంసనం॥ 2 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

మహేశ్వర ఉవాచ।

శ్రూయతాం కారణం దేవి యథా హి దురతిక్రమః।
విధిః సర్వేషు భూతేషు మర్తవ్యే సముపస్థితే॥ 13-214-1(89722)
ఆయుఃక్షయేణోపహితాః సమాగంయ వరాననే।
కీటాః పతంగా బహవః స్థూలాః సూక్ష్మాశ్చ మధ్యమాః। 7-214-2dc ప్రజ్వలత్సు ప్రదీపేషు స్వయమేవ పతంతి తే॥ 13-214-2(89723)
బహూనాం మృగయూథానాం నానావననిషేవిణాం।
యస్తు కాలం గతస్తేషాం స వై పాశేన బధ్యతే॥ 13-214-3(89724)
సూనార్థం దేవి బద్ధానాం క్షీణాయుర్యో నిబధ్యతే।
అవశో ఘాతకస్యాథ హస్తం తదహరేతి సః॥ 13-214-4(89725)
యథా పక్షిగణాః క్షిప్రం విస్తీర్ణాకాశగామినః।
క్షీణాయుషో నిబధ్యంతే శక్తా అపి పలాయితుం॥ 13-214-5(89726)
యథా వారిచరా మీనా బహవోఽంబుజజాతయః।
జాలం సమధిరోహంతి స్వయమేవ విధేర్వశాత్॥ 13-214-6(89727)
శల్యకస్య చ జిహ్వాగ్రం స్వయమారుహ్య శోభనే।
ఆయుఃక్షయేణోపహతా నిబధ్యంతే సరీసృపాః॥ 13-214-7(89728)
కృషతాం కర్షకాణాం చ నాస్తి బుద్ధిర్విహింసనే।
అథైషాం లాంగలాగ్రాద్యైర్హన్యంతే జంతవోఽక్షయాః॥ 13-214-8(89729)
పాదాగ్రేణైవ చైకేన యాం హింసాం కురుతే నరః।
మాతంగోపి న తాం కుర్యాత్కూరో జన్మశతైరపి॥ 13-214-9(89730)
ంరియంతే యైర్హి మర్తవ్యం న తాన్ఘ్నంతి కృషీవలాః।
కృషామీతి మనస్తస్య నాస్తి చింతా విహింసనే॥ 13-214-10(89731)
తస్మాజ్జీవసహస్రాణి హత్వాఽపి న స లిప్యతే।
విధినా స హతః పూర్వం పశ్చాత్ప్రాణి విపద్యతే।
ఏవం సర్వేషు భూతేషు విధిర్హి దురతిక్రమః॥ 13-214-11(89732)
గతాయుషా ముహూర్తం తు న శక్యముపజీవితుం।
జీవితవ్యే న మర్తవ్యం న భూతం న భవిష్యతి॥ 13-214-12(89733)
శుభాశుభం కర్మఫలం న శక్యమతివర్తితుం।
తథా తాభిశ్చ మర్తవ్యం మోక్తవ్యాశ్చైవ తాస్తథా॥ 13-214-13(89734)
రంతిదేవస్య గావో వై విధేర్హి వశమాగతాః।
స్వయమాయాంతి గావో వై హన్యంతే యత్ర సుందరి॥ 13-214-14(89735)
గవాం వై హన్యమానానాం రుధిరప్రభవా నదీ।
చర్మణ్వతీతి విఖ్యాతా ఖురశృంగాస్థిదుర్గమా॥ 13-214-15(89736)
రుధిరం తాం నదీం ప్రాప్య తోయం భవతి శోభనే।
మేధ్యం పుణ్యం పవిత్రం చ గంధవర్ణరసైర్యుతం॥ 13-214-16(89737)
తత్రాఽభిషేకం కుర్వంతి కృతజప్యాః కృతాహ్నికాః।
ద్విజా దేవగణాశ్చాపి లోకపాలా మహేశ్వరాః॥ 13-214-17(89738)
తస్య రాజ్ఞః సదా సత్రే స్వయమాగంయ సుందరి।
విధినా పూర్వదృష్టేన తన్మాంసముపకల్పితం।
మంత్రవత్ప్రతిగృహ్ణంతి యతాన్యాయం యతావిధి॥ 13-214-18(89739)
సమాంసం చ సదా హ్యన్నం శతశోఽథ సహస్రశః।
భుంజానానాం ద్విజాతీనామస్తమేతి దివాకరః॥ 13-214-19(89740)
గావో యాస్తత్ర హన్యంతే రాజ్ఞస్తస్య క్రతూత్తమే।
పఠ్యమానేషు మంత్రేషు యథాన్యాయం యథావిధి॥ 13-214-20(89741)
తాశ్చ స్వర్గం గతా గావో రంతిదేవశ్చ పార్థివః।
సదా సత్రవిధానేన సిద్ధిం ప్రాప్తో నరోత్తమః॥ 13-214-21(89742)
అథ యస్తు సహాయార్థముక్తః స్యాత్పార్థివైర్నరైః।
భోగానాం సంవిభాగేన వస్త్రాభరణభూషణైః॥ 13-214-22(89743)
సహభోజనసంబద్ధైః సత్కారైర్వివిధైరపి।
సహాయకాలే సంప్రాప్తే సంగ్రామే శస్త్రముద్ధరేత్॥ 13-214-23(89744)
వ్యూఢానీకే యథా సాస్త్రం సేనయోరుభయోరపి।
హస్త్యశ్వరథసంపూర్ణే పదాతిబలసంకులే।
చామరచ్ఛత్రశబలే ధ్వజచర్మాయుధోజ్జ్వలే॥ 13-214-24(89745)
శక్తితోమరకుంతాసిశూలముద్గరపాణిభిః।
కూటముద్గరచాపేషు ముసుంఠీజుష్టముష్టిభిః॥ 13-214-25(89746)
భిండిపాలగదాచక్రప్రాసకర్పటధారిభిః।
నానాప్రహరణైర్యోధైః సేనయోరుభయోరపి।
యుద్ధశౌండైః ప్రగర్జద్భిర్వృషేషు వృషభైరివ॥ 13-214-26(89747)
శంఖదుందుభినాదేన నానాతూర్యరవేణ చ।
హయహేషితశబ్దేన కుంజరాణాం తు బృంహితైః॥ 13-214-27(89748)
యోధానాం సింహనాదైశ్చ ఘంటానాం శింజితస్వనైః।
దిశశ్చ విదిశశ్చైవ సమంతాద్బధిరీకృతాః॥ 13-214-28(89749)
గ్రీష్మాంతేష్వివ గర్జద్భిర్నభశీవ బలాహకైః।
రథనేమిఖురోద్ధూతైరరుణై రణరేణుభిః।
కపిలాభిరివాకాశే ఛాద్యమానే సమంతతః॥ 13-214-29(89750)
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే యోధానాం తత్ర సేనయోః।
తేషాం ప్రహారక్షతజం రక్తచందనసన్నిభం॥ 13-214-30(89751)
తేషామస్రాణి గాత్రేభ్య స్రవంతే రణమూర్ధని।
పలాశాశోకపుష్పాణాం జంగమా ఇవ రాశయః॥ 13-214-31(89752)
రణే సమభివర్తంత ఉద్యతాయుధపాణయః।
శోభమానా రణే శూరా ఆహ్వయంతః పరస్పరం॥ 13-214-32(89753)
హన్యమానేష్వభిఘ్నత్సు శూరేషు రణసంకటే।
పృష్ఠం దత్త్వా చ యే తత్ర నాయకస్య నరాధమాః॥ 13-214-33(89754)
అనాహతా నివర్తంతే నాయకే చాప్యనీప్సతి।
తే దుష్కృతం ప్రపద్యంతే నాయకస్యాఖిలం నరాః।
యచ్చాస్తి సుకృతం తేషాం యుజ్యతే తేన నాయకః॥ 13-214-34(89755)
అహింసా పరమో ధర్మ ఇతి యేఽపి నరా విదుః।
సంగ్రామేషు న యుధ్యంతే భృత్యాశ్చైవానురూపతః।
నరకం యాంతి తే ఘోరం భర్తృపిండాపహారిణఇః॥ 13-214-35(89756)
యస్తు ప్రాణాన్పరిత్యజ్య ప్రవిశేదుద్యతాయుధః।
సంగ్రామమగ్నిప్రతిమం పతహ్గ ఇవ నిర్భయః।
స్వర్గమావిశతే ప్రేత్య జ్ఞాత్వా యోధస్య నిశ్చయం॥ 13-214-36(89757)
ఆవిష్టశ్చైవ సత్త్వేన సఘృణో జాయతే నరః।
ప్రహారైర్నందయేద్దేవి సత్వేనాధిష్ఠితో హి సః।
ప్రహారవ్యథితశ్చైవ న వైక్లబ్యముపైతి సః॥ 13-214-37(89758)
యస్తు స్వం నాయకం రక్షేదతిఘోరే రణాంకణే।
తాపయన్నరిసైన్యాని సింహో మృగగణానివ।
ఆదిత్య ఇవ మధ్యాహ్నే దుర్నిరీక్ష్యో రణాజిరే॥ 13-214-38(89759)
నిర్దయో యస్తు సంగ్రామే ప్రహరన్నుద్యతాయుధః।
యజతే స తు పూతాత్మా సంగ్రామేణ మహాక్రతుం॥ 13-214-39(89760)
చర్మ కృష్ణాజినం తస్య దంతకాష్ఠం ధనుః స్మృతం।
రథో వేదిర్ధ్వజో యూపః కుశాశ్చ రథరశ్మయః॥ 13-214-40(89761)
మానో దర్పస్త్వహంకారస్త్రయస్త్రేతాగ్నయః స్మృతాః।
ప్రమోదస్చ స్రువస్తస్య ఉపాధ్యాయో హి సారథిః॥ 13-214-41(89762)
స్రుగ్భాండం చాపి యత్కించిద్యజ్ఞోపకరణాని చ।
ఆయుధాన్యస్య తత్సర్వం సమిధః సాయకాః స్మృతాః॥ 13-214-42(89763)
స్వేదస్రవశ్చ గాత్రేభ్యః క్షౌద్రం తస్య యశస్వినః।
పురోడాశా నృశీర్షాణి రుధిరం చాహుతిః స్మృతా।
తూణాశ్చైవ చరుర్జ్ఞేయా వసోర్ధారా వసాః స్మృతాః॥ 13-214-43(89764)
క్రవ్యాదా భూతసంఘాశ్చ తస్మిన్యజ్ఞే ద్విజతయః।
తేషాం భక్షాన్నపానాని హతా నృగజవాజినః।
భుంజతే తే యథాకామం యతా యజ్ఞే కిమిచ్ఛతి॥ 13-214-44(89765)
నిహతానాం తు యోధానాం వస్త్రాభరణభూషణం।
హిరణ్యం చ సువర్ణం చ యద్వై యజ్ఞస్య దక్షిణా॥ 13-214-45(89766)
యస్తత్ర హన్యతే దేవి గజస్కంధగతో నరః।
బ్రహ్మలోకమవాప్నోతి రణేష్వభిముఖో హతః॥ 13-214-46(89767)
రథమధ్యగతో వాఽపి హయపృష్ఠగతోపి వా।
హన్యతే యస్తు సంగ్రామే శక్రలోకే మహీయతే॥ 13-214-47(89768)
స్వర్గే హతాః ప్రపూజ్యతే హంతా త్వత్రైవ పూజ్యతే।
ద్వావేతౌ సుఖమేధేతే హంతా యశ్చైవ హన్యతే॥ 13-214-48(89769)
తస్మాత్సంగ్రామమాసాద్య ప్రహర్తవ్యమభీతవత్॥ 13-214-49(89770)
నిర్భయో యస్తు సంగ్రామే యస్తు సంగ్రామే ప్రహరేదుద్యతాయుధః।
యథా నదీసహస్రాణి ప్రవిష్టాని మహోదధిం॥ 13-214-50(89771)
తథా సర్వే న సందేహో ధర్మా ధర్మభృతాంవరం।
ప్రవిష్టా రాజధర్మేణ ఆచారవినయస్తథా॥ 13-214-51(89772)
వేదోక్తాశ్చైవ యే ధర్మాః పాషండేషు చ కీర్తితాః।
తథైవ మానుషా ధర్మా ధర్మాశ్చాన్యే తథేతరే॥ 13-214-52(89773)
దేశజాతికులానాం చ గ్రామధర్మాస్తథైవ చ।
యే ధర్మాః పార్వతీయేషు యే ధర్మాః పత్తనాదిషు।
తేషాం పూర్వప్రవృత్తానాం కర్తవ్యం పరిరక్షణం॥ 13-214-53(89774)
ధర్మ ఏవ హతో హంతి ధర్మో రక్షతి రక్షితః।
తస్మాద్ధర్మో న హంతవ్యః పార్థివేన విశేషతః॥ 13-214-54(89775)
ప్రజాః పాలయతే యత్ర ధర్మేణ వసుధాధిపః।
షట్కర్మనిరతా విప్రాః పూజ్యంతే పితృదేవతాః॥ 13-214-55(89776)
నైవ తస్మిన్ననావృష్టిర్న రోగా నాప్యుపద్రవాః।
ధర్మశీలాః ప్రజాః సర్వాః స్వధర్మనిరతే నృపే॥ 13-214-56(89777)
ఏష్టవ్యః సతతం దేవి యుక్తాచారో నరాధిపః।
ఛిద్రజ్ఞశ్చైవ శత్రూణామప్రమత్తః ప్రతాపవాన్॥ 13-214-57(89778)
శూద్రాః పృథివ్యాం బహవో రాజ్ఞాం బహువినాశకాః।
తస్మాత్ప్రమాదం సుశ్రోణి న కుర్యాత్పండితో నృపః॥ 13-214-58(89779)
తేషు మిత్రేషు త్యక్తేషు తథా మర్త్యేషు హస్తిషు।
విస్రంభో నోపగంతవ్యః స్నానపానేషు నిత్యశః॥ 13-214-59(89780)
రాజ్ఞో వల్లభతామేతి కులం భావయతే స్వకం।
యస్తు రాష్ట్రహితార్థాయ గోబ్రాహ్మణకృతే తథా।
బందీగ్రహాయ మిత్రార్థే ప్రాణాంస్త్యజతి దుస్త్యజాన్॥ 13-214-60(89781)
సర్వకామదుఘాం ధేనుం ధరణీం లోకధారిణీం।
సముద్రాంతాం వరారోహే సశైలవనకాననాం॥ 13-214-61(89782)
దద్యాద్దేవి ద్విజాతిభ్యో వసుపూర్ణాం వసుంధరాం।
న తత్సమం వరారోహే ప్రాణత్యాగీ విశిష్యతే॥ 13-214-62(89783)
సహస్రమపి యజ్ఞానాం యజతే చ యతర్ద్ధిమాన్।
యజ్ఞైస్తస్య కిమాశ్చర్యం ప్రాణత్యాగః సుదుష్కరః॥ 13-214-63(89784)
తస్మాత్సర్వేషు యజ్ఞేషు ప్రాణయజ్ఞో విశిష్యతే।
ఏవం సంగ్రామయజ్ఞాస్తే యథార్థం సముదాహృతాః॥ ॥ 13-214-64(89785)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి చతుర్దశాధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 214 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.